Nizâmî Gencevî, Hâcû-yi Kirmâni, Nizâmî Gencevî konusu ve Hâcû-yi Kirmâniˋnin Kemâlnâme mesnevisi

Nizami Ganjavi themes and Khaju Kirmani`s “Kamalname”

Yazarlar

  • Zahra Allahverdiyeva AMEA

Anahtar Kelimeler:

Nizâmî Gencevî, Hâcû-yi Kirmâni, “Kemâlnâme”, didaktik üslûp

Özet

Doğu edebiyatında epik şiirin gelişimi, aynı zamanda Nizâmî Gencevî “Hamse”sinin etki alanının incelenmesi, edebiyatşinaslığın güncel sorunlarından biri olmaya devam etmektedir. Sorunun teorik yönleri, yirminci yüzyılın temel bilim alanlarından biri olarak her zaman ilgi odağı olmuştur. A.Y.Krımski, Y.E.Bertels, V.M.Jirmunski, F.Köprülü, A.Sırrı Levend, H.Araslı, M.Mübariz, G.Aliyev, R.Aliyev, R.Azade, G.Begdeli, Halil Yusifli, N.Araslı, İ.Hamidov, T.Kerimli, M.Kazımov, A.B. Kudelin, A.V.Mihaylov, M.Y.Borev  ve diğerleri bu alanda önemli bilimsel ve teorik görüşlerde bulunmuşlar.

Sunulan makalede, Nizâmî edebî mektebinin devamcısı, XIV. yüzyılın ünlü filozof şâiri Hâcû-yi Kirmâniˋnin  “Hamse”sindeki “Kemâlnâme” mesnevisi incelenmektedir. Araştırmalar, Hâcû-yi Kirmâni  “Hamse”sinin, Azerbaycan şiir ekolünün büyük temsilcisi olan Nizâmî Gencevîˋnin hümanist fikir ve sanatsal üslûp özelliklerinin yeni ortaçağ dönemine uygun modern bir devamı olduğunu göstermektedir.

Eser 12 bölümden oluşarak: münacat, naat, şâirin akıl hocası Ebû İshak Kâzerûnîˋnin methi, seyru süluk, sâlikin sonsuz dünyaya geçişi, sâlikin 4 öge ‒ su, toprak, rüzgar ve ateşle mükâlemesi, ateşle diyalogunda yaşam dünyasına işaret etmek, seyru süluk yolculuk yapmak, nihayete eren dünyadan sonsuz dünyaya geçiş, avcı kalplerin beyanı, suskunluğun erdemi ve özellikleri, Aristotelesˋin hikâyesi, zamanın hakikatsizliği, Emîrüˋl-müˋminîn Hz. Ali ile savaşı, genç Gazi ve Rum imparatorunun kızı, Hasan Basrîˋnin, İbrahim Edhemˋin, Sultan Mahmud Gaznevî ve Hindistan kralının oğlu, Îmam Gazzâlî ve kardeşinin, Hızırˋa her zaman hasret duyan kralın hikâyesi, sözün önceliği yani Allahˋa bağlılık ve anlam üzerine özel başlıklar, diğer ilginç kısımlar Hâcû-yi Kirmâniˋnin  zengin ideolojik ve felsefi görüşlerini, sanatsal gücünü yansıtmaktadır. Eserin sonunda Ebû İshak Cemâleddinˋin İncuˋyu övmesi, oğlu Mucireddin Ebû Saîd Aliˋnin nasihati ve kitabın tamamlanması ile ilgili bölümler Hâcû-yi Kirmâni yaratıcılığının mükemmel sanatsal ve felsefi özelliklerini göstermektedir.

Yazıda, Hâcû-yi Kirmâni “Hamse”sinin henüz tam olarak çalışılmamış “Kemâlnâme” adlı felsefi içerikli didaktik eseri, incelemeye dahil edilmiştir. Burada şâirin tarihî ve felsefi meseleler, aynı zamanda şâirin şiirle ilgili araştırmaları ele alınmaktadır

İndir

Yayınlanmış

20.12.2022

Nasıl Atıf Yapılır

Allahverdiyeva, Z. (2022). Nizâmî Gencevî, Hâcû-yi Kirmâni, Nizâmî Gencevî konusu ve Hâcû-yi Kirmâniˋnin Kemâlnâme mesnevisi: Nizami Ganjavi themes and Khaju Kirmani`s “Kamalname”. Uluslararası Sanat Tasarım Ve Eğitim Dergisi, 3(3), 34–40. Geliş tarihi gönderen http://sanatvetasarim.com/index.php/sanatvetasarim/article/view/7